Sakarya
 |
Bu madde Vikipedi standartlarına uygun değildir. Sayfayı Vikipedi standartlarına göre uygun biçimde düzenleyip Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Not: Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Mart 2011 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir. |
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Sakarya | |
| — İl — | |
 |
|
 |
|
| Ülke | Türkiye |
|---|---|
| Coğrafi bölge | Marmara |
| İlçe sayısı | |
| Belde sayısı | 12 |
| Köy sayısı | 424 |
| İl merkezi | Sakarya |
| Yönetim | |
| - Vali | Mustafa Büyük |
| Yüz ölçümü | |
| - Toplam | 4.821 km² (1.861,4 sq mi) |
| Nüfus (2011)[2] | |
| - Toplam | 888,556 |
| - Yoğunluk | 181,25/km² (469,4/sq mi) |
| - Kır | 223,743 |
| - Şehir | 664,813 |
| Zaman dilimi | DAZD (+2) |
| - Yaz (YSU) | DAYZD (+3) |
| İl alan kodu | 264 |
| İl plaka kodu | 54 |
| Website: Sakarya Valiliği | |
Sakarya, Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli Bölümü'nde yer alan bir ildir. 2011 yılında yapılan nüfus sayımında nüfusu 888.556'dır.
Sakarya'nın kuzeyinde Karadeniz, batısında İzmit, Bursa, doğusunda Düzce ve güneyinde de Bolu ve Bilecik bulunmaktadır. Sakarya Nehri, Sakarya'nın Karasu ilçesinde Karadeniz'e dökülür.
Sakarya'da ekonomi olarak tarım en başta gelmektedir. Hendek,Karasu ve Kocaali ilçelerinde fındık yetiştirimi mevcuttur.[3] Ayrıca mısır yetiştirimi de yapılmaktadır. Sakarya'da sanayi son zamanlarda gelişmeye başlamıştır. Son yıllarda kurulan sanayi kuruluşları bu sanayileşmeyi daha da artırmıştır. Sakarya, 900 bine yaklaşan toplam nüfusuyla Marmara Bölgesi'nin İstanbul, Bursa, Kocaeli ve Balıkesir'den sonra 5. büyük ilidir.
Konu başlıkları |
Kökenbilim
Sakarya ilinin adını nereden aldığına ilişkin bilgiler Frigler dönemine değin uzanmaktadır. İle adını veren Sakarya Irmağı o dönemde en önemli Frig tanrılarından olan Sangari’nin adını taşıyordu. Bu ad, Helenistik Çağda Sangarios biçimine dönüştü ve uzun yıllar bu şekilde kullanıldı. Ayrıca eski Yunanlıların Sakarya Irmağı’na "Saldırgan" anlamına gelen Zakharion adını verdikleri de bilinmektedir.[4] Bu ad daha sonraki yıllarda dönüşüme uğrayarak Sakarya biçimini almıştır.
Tarih
İlk çağlar
Yapılan kazılar ve bulgurların tarihi bilgileri sayesinde; bölgede M.Ö. 300 ile 395 yılları arasında başkenti NikoMedya (İzmit) olan Roma'lıların Bitinya eyaleti bulunmaktaydı.[5] Kandıra, Kaynarca, Hendek, Karapürçek ve Taraklı’da rastlanan bazı bulgularca da bölgenin miladın hemen öncesi ve sonrasında Bitinyalıların egemenliğinde yaşadığı kesinleşmektedir. Bölgede inşa edilen Seyifler, Harmantepe, Tersiye, Paşalar, Çobankale, Mekece kaleleriyle, I. Justinianos’un 562 yılında Sakarya Nehri’nin üzerine yaptırdığı Beşköprü’ çok sağlamdır.
Osmanlı Dönemi
13. yüzyılın sonlarına doğru Konuralp, bugünkü Adapazarı Havzası'nı fethetmiştir.[6] İlk olarak batı Türkistan ve Azerbaycan'dan gelen göçebe Türk boyları buralarda köyler ve kentler kurmuşlardır. Adapazarı, Sakarya Nehri ve Sapanca Gölü'nden çıkan Çark Suyu arasında kalan yarımada biçimindeki kara parçası üzerinde kurulmuştur. 1563 yılına ait bir vesika ve 1581 yılında Akyazı Ada Kadılığı'na yazılan ve bu yöreden nahiye diye bahseden bir ferman şehrin tarihini anlatan ilk belgelerdendir.[6]
Kurtuluş Savaşı
Atatürk, bir yandan iç işlerle uğraşıyor, bir yandan da yeni bir savaşın hazırlıklarını yapıyordu. Yunanlılar Sakarya çevresinde saldırıya geçmişlerdi. Atatürk, 5 Ağustos 1921’de Büyük Millet Meclisi’nden başkomutan olarak yetki aldıktan sonra, 12 Ağustos’ta Polatlı’daki cephe karargâhına gitti. Savaş 23 Ağustos’ta başladı. Geceli-gündüzlü üç hafta sürdü.
Bu savaşın kazanılmasında Atatürk’ün sarsılmaz isteminin çok büyük payı oldu. Savaşın ilk günlerinde cephemiz zaman zaman bozuluyordu. Atatürk, Sakarya Savaşı’nın bu çetin günlerini şöyle anlatıyor:
“Meydan muharebesi 100 kilometrelik cephe üzerinde cereyan ediyor, sol cenahımız Ankara’nın 50 kilometre cenubuna kadar çekilmişti. Ordumuzun cephesi garba iken cenuba döndü, arkası Ankara’ya iken şimale verildi. Tebdil-i cephe edilmiş oldu. Bunda hiç beis görmedik. Hatt-ı müdafaalarımız kısım kısım kırılıyordu. Fakat derhal kırılan her kısım en yakın bir mesafede yeniden tesis ediliyordu. Hatt-ı müdafaaya çok rapt-ı ümit etmek ve onun kırılmasıyla ordunun büyüklüğü ile münasip uzun mesafe geriye çekilmek nazariyesini kırmak için, memleket müdafaasını başka bir tarzda ifade ve bu ifademde ısrar ve şiddet göstermeyi faydalı ve müteessir buldum. Dedim ki: Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanmadıkça terk olunamaz. Onun için, büyük, küçük her cüz-i tam bulunduğu mevziden atılabilir fakat küçük, büyük her cüz-i tam ilk durabildiği noktada tekrar düşmana karşı cephe teşkil edip, muharebeye devam eder!”
Cumhuriyet Dönemi
 |
Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
İklim
İldeki en düşük sıcaklık 11.02.1976 tarihinde -10.0 °C, en yüksek sıcaklık ise 25.07.2007 tarihinde 44.3 °C ile ölçülmüştür. Yazları sıcak ve yağışlı (Karadeniz iklimi), kışları bol yağışlı ve soğuk, özellikle Geyve, Hendek, Akyazı, Taraklı ve Sapanca ilçelerinde diğer ilçelere göre daha soğuk geçer. En yüksek kar kalınlığı 18.02.2008 tarihinde 52.0 cm, en çok yağış 26.06.1999 tarihinde 127.7 kg/m2, en hızlı rüzgar 23.02.1993 tarihinde 85.3 km/h ile ölçülmüştür. Yüksek kesimlerde kışın yağış genellikle kar şeklinde olur.
Nüfus
| Sakarya il nüfus bilgileri | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Değişim | Sıra | Yüzde | Kır - Şehir | Erkek - Kadın | ||||||||
| 1965[7] | 404.078 | — | 34 | %1.29 | 279.142 |
%69
%31
|
124.936 | 203.896 | %50.5 | %49.5 | 200.182 | |||
| 1970[8] | 459.052 | %14  |
32 | %1.29 | 306.775 |
%67
%33
|
152.277 | 228.431 | %49.8 | %50.2 | 230.621 | |||
| 1975[9] | 495.649 | %8 |
32 | %1.23 | 323.439 |
%65
%35
|
172.210 | 253.371 | %51.1 | %48.9 | 242.278 | |||
| 1980[10] | 548.747 | %11 |
32 | %1.23 | 353.678 |
%64
%36
|
195.069 | 276.046 | %50.3 | %49.7 | 272.701 | |||
| 1985[11] | 610.500 | %11 |
31 | %1.2 | 382.875 |
%63
%37
|
227.625 | 307.106 | %50.3 | %49.7 | 303.394 | |||
| 1990[12] | 683.061 | %12 |
29 | %1.21 | 385.302 |
%56
%44
|
297.759 | 345.201 | %50.5 | %49.5 | 337.860 | |||
| 2000[13] | 756.168 | %11 |
28 | %1.12 | 296.344 |
%39
%61
|
459.824 | 384.140 | %50.8 | %49.2 | 372.028 | |||
| 2007[14] | 835.222 | %10 |
22 | %1.18 | 241.108 |
%29
%71
|
594.114 | 416.508 | %49.9 | %50.1 | 418.714 | |||
| 2008[15] | 851.292 | %2 |
22 | %1.19 | 229.246 |
%27
%73
|
622.046 | 426.366 | %50.1 | %49.9 | 424.926 | |||
| 2009[16] | 861.570 | %1 |
22 | %1.19 | 228.412 |
%27
%73
|
633.158 | 431.261 | %50.1 | %49.9 | 430.309 | |||
| 2010[17] | 872.872 | %1 |
22 | %1.18 | 225.973 |
%26
%74
|
646.899 | 436.494 | %50 | %50 | 436.378 | |||
| 2011[18] | 888.556 | %2 |
22 | %1.19 | 223.743 |
%25
%75
|
664.813 | 445.863 | %50.2 | %49.8 | 442.693 | |||
Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Sakarya il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Sakarya il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.
İlçeler
| Sıra | İlçe Adı | 2008 Nüfusu | 2009 Nüfusu | 2011 Nüfusu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Adapazarı | 237.259 | 243.204 | 254.458 |
| 2 | Akyazı | 83.747 | 83.220 | 83.191 |
| 3 | Arifiye | 37.290 | 37.245 | 37.864 |
| 4 | Erenler | 72.621 | 72.475 | 73.418 |
| 5 | Ferizli | 24.157 | 23.877 | 23.620 |
| 6 | Geyve | 46.629 | 46.520 | 46.846 |
| 7 | Hendek | 74.607 | 74.084 | 73.815 |
| 8 | Karapürçek | 12.548 | 12.440 | 12.326 |
| 9 | Karasu | 53.275 | 53.842 | 53.708 |
| 10 | Kaynarca | 23.376 | 23.147 | 23.085 |
| 11 | Kocaali | 24.622 | 24.141 | 22.983 |
| 12 | Pamukova | 26.757 | 26.772 | 26.640 |
| 13 | Sapanca | 36.916 | 36.856 | 37.652 |
| 14 | Serdivan | 75.602 | 81.943 | 97.680 |
| 15 | Söğütlü | 14.193 | 14.255 | 14.249 |
| 16 | Taraklı | 7.693 | 7.549 | 7.337 |
| Toplam | ------- | 851.292 | 861.570 | 888.556 |
Kültür
Şive
Sakarya ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomi
Coğrafi konum itibari ile sanayi, tarım ve turizm yatırımlarına uygun bir nitelik taşımaktadır. Özellikle İstanbul, Bursa ve Kocaeli üçgeninde sanayinin yoğunlaşması, müteşebbisleri yeni yatırım alanları arayışlarına yönlendirmiş dolayısıyla da alternatif bir yatırım alanı olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. İlde sanayinin sağlıklı bir biçimde oluşup gelişmesi birinci organize sanayi bölgesindeki özel sektör yatırımlarının tamamlanması ve ikinci organize sanayi bölgesinin hayata geçirilmesi ile mümkün olacaktır.
Sanayinin yanı sıra tarım ve hayvancılıkta ilimiz ekonomisinde önemli bir paya sahip olup aktif nüfusun %50’ye yakın bir bölümü tarımla uğraşmaktadır. Ayrıca sığır besiciliği ve tavukçuluk ilimiz ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.
Konum itibariyle ülkemizin sosyo-ekonomik açıdan en gelişmiş yöresi olan Marmara Bölgesini Anadolu’nun diğer bölgelerine bağlayan ana ulaşım akışı üzerinde yer alması ilin iç turizmine de büyük canlılık getirmektedir. Özellikle termal kaynaklar bakımından oldukça zengin bir potansiyele sahiptir.
Bulunduğu coğrafyanın yer altı ve yerüstü zenginlikleri Sakarya’yı bugün gelişmekte olan Türkiye sanayisinin en gözde illerinden birisi durumuna gelmiştir. TEM ve D-100 (Eski E-5) uluslararası karayolları ile Haydarpaşa-Arifiye demiryolu hattı Avrupa’yı, Asya’ya bağlayan uluslararası karayolu ulaşımı olarak Sakarya’nın coğrafi konumunu öne çıkarmaktadır.
Ekonomisi bugüne kadar tarım ve ticarete bağlı olarak gelişen Sakarya, 1990 yılların başından itibaren sanayi ağırlıklı bir gelişim içine girmiştir. 1990 nüfus sayımında %55’ten fazlası kırsal kesimde yaşarken, sanayinin çok kısa zaman içerisinde büyük bir gelişim göstermesiyle, 1997 yılında şehirlerde yaşayan nüfusun oranı %69’a yükselmiştir. Ekonomik gelişme verilerine bakıldığında, şehirde yaşayan nüfus oranının yakın zaman içinde hızla artacağı görülmektedir. Ancak 1999 yılında yaşadığımız deprem nedeniyle şehir nüfusunun büyük bir kısmı kırsal kesime kaymış durumdadır. İlde 40 bine yakın konutun hasar görmesi nedeniyle insanlar binalarında oturamamaktadır. Fakat kalıcı konutların tamamlanmasıyla nüfusun bir kısmı şehre geri dönmüştür.
Tarım ve hayvancılık
Tarım Sakarya'da gün geçtikçe artmaktadır. Çoğunlukla fındıkla gelir sağlanmaktadır. Fındığın yanında patates ve pancar da önemli bir alır. Geyve'de elma ve Taraklı'da enginar üretimi oldukça fazladır.
Milletvekilleri
Ayrıca bakınız
Kaynaklar
- ^ "İçişleri bakanlığı, e-bakanlık projesi". 9 Mayıs 2012 tarihinde erişildi.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri" 25 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Sakarya Ekonomisi", Zaman, 1 Temmuz 2007. 2009-08-27 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Sakarya'nın Tarihi".
- ^ "Sakarya Büyükşehir Belediyesi". 2009-08-29 tarihinde erişildi.
- ^ a b "Sakarya Tarihi/Genel Bilgiler". i-gunler.com. 2009-08-29 tarihinde erişildi.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1965 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1970 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1975 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1980 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1985 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 1990 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2000 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2007 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2008 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2009 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2010 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2011 genel nüfus sayımı verileri" 8 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Türkiye İstatistik Kurumu
Dış bağlantılar
|
||||||||
|
|||||
