Gürcüce
| Gürcüce ქართული Kartuli' |
|
|---|---|
| Konuşulduğu ülkeler | Gürcistan, İsrail, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya |
| Konuşan kişi sayısı | 4,100,000 |
| Sıralama | ilk yüzde değil |
| Dil grubu sınıflandırması | Kafkas dilleri
|
| Resmî durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler |  Gürcistan Kuzey Gürcistan |
| Dili düzenleyen kurum | - |
| Alfabe | Gürcü alfabesi |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | ka |
| ISO 639-2 | geo |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış UFA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. Yardım için VP:UFA sayfasına bakınız. |
|
| Vikipedi'nin Gürcüce sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Gürcüce (Gürcüce: ქართული ენა / Kartuli ena), bir Kafkas halkı olan Gürcülerin konuştuğu dil.Gürcistan’ın resmî ve öğretim dilidir. Modern Gürcüce, Kartli diyalekti (Doğu Gürcücesi) temelinde gelişmiş ve 5. yüzyıldan itibaren Gürcü edebiyatının tek dili olmuştur.
Gürcistan’da yaşayan 3,9 milyon kişinin (nüfusun yüzde 83’ü) asıl dilidir. Ayrıca yurtdışında, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya, ABD ve Avrupa’da 500.000 kişi Gürcüce konuşur. Gürcüce, Gürcülerin etnografik gruplarının, diğer Güney Kafkas dilleri olan Svanca, Megrelce ve Lazca konuşan halkın da edebiyat dilidir. Öte yandan Gürcistan Yahudilerinin konuştuğu ve Gruzinik veya Kivruli olarak adlandırılan dili de Gürcistan’da 20.000 kişi ve ayrıca başka yerlerde 65.000 kişi (İsrail’de 60.000 kişi) konuşmaktadır.
Konu başlıkları |
Sınıflandırma
Gürcüce Güney Kafkas dillerinin en yaygın dilidir. Güney Kafkas dilleri ise Gürcüce ile birlikte Svanca (Gürcistan’ın kuzeybatı kesiminde, Svaneti’de konuşulur), Megrelce (Gürcistan’ın batı kesiminde, Samegrelo ve Abhazya’da konuşulur) ve Lazca’dan (çoğunluğu Türkiye’de olmak üzere Karadeniz kıyısında konuşulur) oluşur.
Diyalektleri
Gürcüce’nin başlıca diyalektleri şunlardır: İmereti diyalekti, Raça-Leçhum diyalekti, Guria diyalekti, Acara diyalekti, İmerhev diyalekti (Türkiye’de konuşulur), Kartli diyalekti, Kaheti diyalekti, İngilo diyalekti (Azerbaycan’da konuşulur), Tuş diyalekti, Hevsur diyalekti, Mohev diyalekti, Pşav diyalekti, Mtiul diyalekti, Fereydan diyalekti (İran’da konuşulur), Meshet diyalekti.
Gürcüce'nin diğer Kafkas dilleriyle Akrabalığı
| İlk Kafkasça |
|
|||||||||||||||||||||
Tarih
Gürcüce’nin, Lazca ve Megrelce’den İÖ 1. binyılda ayrıldığı sanılır. Dilbilimceler (örn. G. Klimov, T. Gamkrelidze, G. Maçavariani), ortak bir dilden ayrılan ilk dilin Svanca olduğunu ve bu ayrılmanın İÖ 2. binyılda gerçekleştiğini belirtirler.
Gürcüce, zengin bir edebiyat geleneğine sahiptir. Günümüze ulaşan Gürcüce en eski edebi metin, İakob Tsurtaveli’nin 5. yüzyılda yazdığı “Kraliçenin, Azize Şuşanik’in Çilesi”dir (Tsamebay tsmindisa Şuşanikisi, dedoplisa). Gürcü ulusal destanı “Kaplan Postlu Kahraman” (Vephistqaosani) ise, Şota Rustaveli tarafından 12. yüzyılda yazılmıştır.
Yazı sistemi
Gürcüce, tarihi boyunca, genelde Gürcü alfabesi olarak bilinen değişik yazı sistemleriyle yazılmıştır. Bugünkü alfabe olan mhedruli ("askeri") asıl yazı sistemi olmuştur. Diğer yazı biçimleri daha çok tarihsel belgelerde kalmıştır.
Mhedruli, 33 harften oluşur. Bu alfabenin, Gürcüce’nin bütün seslerini karşıladığı söylenebilir. 11. yüzyıl tarihçisi Leonti Mroveli, Gürcü alfabesini İÖ 3. yüzyılda, Kafkas İberyası (Kartli olarak da bilinir) kralı Parnavaz’ın geliştirdiğini yazar. Bu alfabe, İS 4-5. yüzyıllarda yeniden elden geçirilmiş, sonraki yüzyıllarda ise değişikliklere uğrayarak bugünkü biçimini almıştır.
Birbirinden farklı üç Gürcü alfabesi vardır. Bu alfabeler asomtavruli (büyük harfler), nushuri (küçük harfler) ve mhedruli’dir. Ayrıca dinsel metinlerde kullanılan ve hutsuri (dinsel) denen bir yazı biçimi daha vardır.
Sayılar
1-10
Erti, Ori, Sami, Othi, Huti, Ekvsi, Şvidi, Rva, Ts’khra, Ati
20 - Otsi 30 - Otsdaati 40 - Ormotsi 50 - Ormotsdaati 60 - Samotsi 70 - Samotsdaati 80 - Otkmotsi 90 - Otkmotsdaati 100 - Asi
1000 - Atasi
Birden fazla sessizle başlayan sözcükler
Gürcüce adlar ve sıfatlar iki veya daha fazla sessizle başlayabilir. In
- İki sessizle başlayan sözcükler:
- წყალი, (ts'qali), "su"
- სწორი, (sts'ori), "doğru"
- რძე , (rdze), "süt"
- თმა, (tma), "saç"
- მთა, (mta), "dağ"
- ცხენი, (tsxeni), "at"
- Üç sessizle başlayan pek çok sözcük vardır:
- თქვენ, (tkven), "siz (çoğul)"
- მწვანე, (mts'vane), "yeşil"
- ცხვირი, (tsxviri), "burun"
- ტკბილი, (t'k'bili), "tatlı"
- მტკივნეული, (mt'k'ivneuli), "sancılı"
- ჩრდილოეთი, (çrdiloeti), "kuzey"
- Gürcüce’de dört sessizle başlayan sözcük de vardır. İşte birkaç örnek:
- მკვლელი, (mk'vleli), "katil"
- მკვდარი, (mk'vdari), "ölü"
- მთვრალი, (mtvrali), "sarhoş"
Türkçe'den Gürcüce'ye geçen alıntılar
- ბაღი baği < Türk. bağ
- გემი gemi < Türk. gemi
- იალქანი ialkani < Türk. yelken
- უთო uto < Türk. ütü
- ფახლავა paxlava < Türk. baklava
- ქოფაკი kopak'i < Türk. köpek
- ყაბალახი q'abalaxi < Türk. kalpak
- ყუთი q'uti < Türk. kutu
- ოთახი otaxi < Türk. oda < Eski Türk. otağ (Çadır)
- ოჯახი ocaxi < Türk. ocak (aile)
- ბაღჩა bağça < Türk. bahçe < Fars. باغچه bâğça
- ბურღული burğuli < Türk. bulgur < Fars. برغل burğul
- ისპანახი isp'anaxi < Türk. ıspanak < Fars. إسپناخ ispanâx
- კალა k'ala < Türk. kalay < Fars. قلاعى kalâ'i
- კალამი k'alami < Türk. kalem < Arap. قلم kalam
- ლალი lali < Türk. lal < Arap. لعل la'l , ayrıca Gürcüce'de ჭიაფერი ç'iaperi kelimesi de kullanılır.
- საათი saat'i < Türk. saat < Arap. ساعة sâ'at
- საბაბი sababi < Türk. sebep < Arap. سبب sabab
- სიმი simi < Türk. sim < Fars. سيم sîm
- სინი sini < Türk. sini < Fars. سينى sînî
- სურა sura < Türk. sürahi < Arap. صراح surâh
- ტახტი t'axt'i < Türk. taht < Fars. تخت taxt
- ფანჯარა pancara < Türk. pencere < Fars. پنجره pancara
- ფინჯანი pincani < Türk. fincan < Fars. فنجان fincân
- ფირუზი piruzi < Türk. firuze < Fars. فيروز fîrûza
- ქამარი kamari < Türk. kemer < Fars. كمر kamar
- ქაფქირი kapkiri < Türk. kevgir < Fars. كفگير kafgîr
- ხანჯალი xancali < Türk. hançer < Fars. حنجر hancar
- ხორთუმი xortumi < Türk. hortum < Fars. خرتوم xurtûm
- ჯავშანი cavşani < Türk. cevşen < Arap. جوشن cavşan
- ჩანთა çanta < Türk. çanta
- დარდი dardi < Türk. dert < Fars. درد dard
- ადათი adati < Türk. adet, gelenek, görenek < Arap. عادة â'dat , resmî Gürcüce'de İngilizce tradition kelimesinden alıntı olan ტრადიცია t'raditsia kullanılır.
Temel söz dağarcığı
Renklerin kaynağı: Byki
-
დროშა - bayrak
-
ცხოველი Hayvan
-
მცენარე - Bitki
-
ძაღლი - Köpek
-
ჩიტი - Kuş
-
თევზი - Balık
-
კატა - Kedi
-
გველი - Yılan
-
ბაღაღი - Kurbağa
-
კუ - Kaplumbağa
-
ობობა - Örümcek
-
დათვი - Ayı
-
ცხენი - At
-
რვაფეხა - Ahtapot
-
ქათამი - Tavuk
-
ჭიანჭველა - Karınca
-
ხე - Ağaç
-
ყვავილი - Çiçek
-
ბალახი - Çimen
-
ხილი - Meyve
-
მწვანილი - Sebze
-
პამიდორი - Domates
-
შავი - Siyah
-
წითელი - Kırmızı
-
მწვანე - Yeşil
-
თეთრი - Beyaz
-
ყვითელი - Sarı
-
ლურჯი - Mavi
-
ვარდისფერი - Pembe
-
ალისფერი - Mor
-
რუხი - Gri
-
ყავისფერი - Kahverengi
-
სტაფილოსფერი - Turuncu
Dış bağlantılar
|
||||||||||||||||||||
