Dil aileleri

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

* Hami-Sami dilleri ailesi ██ Berberi dilleri (Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg) ██ Çad dili (Hausa) ██ Kuşitik diller (Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo) ██ Sami dilleri (Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe, Tigrece, Tigrina, Süryanice) * Altay dilleri ██ Korece ██ Japonca ██ Moğol dilleri (Moğolca, Buryatça, Kalmukça) ██ Tunguz dilleri (Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut) ██ Türk dilleri (Türkçe, Azerice, Türkmence, Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça, Özbekçe, Uygurca, Salarca, Yakutça, Çuvaşça) ██ Native American languages ██ Australian Aboriginal languages ██ Austro-Asiatic languages ██ Austronesian languages ██ Languages of the Caucasus ██ Dravidian languages ██ Eskimo-Aleut languages * Hint–Avrupa Dil Ailesi ██ Arnavutça ██ Ermenice ██ Baltık dilleri (İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca) ██ Kelt dilleri (Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe) ██ Cermen dilleri (İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca) ██ Yunanca ██ Hint-İran dilleri (Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hintçe, Urduca, Nepali, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça ██ İran Grubu (Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluci, Mazanderani, Gilaki ██ Roman dilleri (Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçyaca, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça, Latince) ██ Slav dilleri (Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça, Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe) ██ Khoisan languages ██ Niger-Congo languages ██ Nilo-Saharan languages ██ Paleosiberian languages ██ Papuan languages * Çin-Tibet dilleri ailesi ██ Çin dilleri (Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi) ██ Tibet-Birman dilleri (Tibetçe, Dzongka, Burmaca, Lolo, Moso, Şan, Karence) ██ Tay-Kaday dilleri (Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam) ██ Ural dilleri ailesi (Fince, Laponca, Estonca, Mari dili, Çeremişçe, Komice, Karelce, Macarca, Khansi dili, Mansice, Samoyet, Nenetçe) ██ Baskça

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple, alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.

Dünya'da dil aileleri

Dünya'da Dil Aileleri

Başlıca dil grupları

1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince gibi.
2. Eklemlemeli ya da bitişken (agglutinant): Kelimelerin kökleri değişmez, Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Moğolca, Macarca gibi.
3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklerle uğrar. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, İngilizce, Hintçe gibi.

Kökenlerine göre temel dil aileleri ve bunlara dahil olan diller şunlardır:

Hint–Avrupa Dilleri Ailesi

1. Cermen dilleri: Batı Cermen Grubu:İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece.
2. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
3. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (İngiltere 'nin Cornwall bölgesinde).
4. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,(Sırpça, Hırvatça, Boşnakça), Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.
5. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
6. Helen dili: Yunanca
7. Geg dili: Arnavutça
8. Grabar dili: Ermenice
9. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya,Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
10. Anadolu dilleri: Hitit dili,Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)

Kafkas dilleri

Kuzey Kafkas dilleri

1. Çerkez Dilleri: Abhazca, Ubıhça, Adigece (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
2. Çeçen Dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça
3. Dağıstan Dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.

Güney Kafkas dilleri

Gürcüce,Svanca,Megrelce, Lazca

Hami-Sami dilleri ailesi

1. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice.
2. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
3. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
4. Çad dili: Hausa
5. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo

Çin-Tibet dilleri ailesi

1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
2. Tibet-Birman dilleri:
   1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
   2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam
4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

Tay-Kaday dilleri

1. Tay Dilleri
2. Kaday Dilleri

Ural dilleri ailesi

1. Fin–Ugur kolu:
   1. Fin Grubu: Fince, Laponca, Estonca, Mari Dili, Çeremişçe, Komice, Karelce.
   2. Ugur Grubu: Macarca, Khansi dili, Mansi dili
2. Samoyet kolu: Samoyet, Nenetçe

Altay dilleri ailesi

1. Türk dilleri:
   1. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
   2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça.
   3. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
   4. Yakut grubu: Yakutça.
   5. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
2. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
3. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
4. Kore dili: Korece
5. Japon dili: Japonca

Dravid Dilleri Ailesi

Telugu, Kannada, Tamilce, Malayalam, Gondi, Brahui

Avustronezya Dil Ailesi

1. Endonezya-Polinezya Dilleri
   1. Endonezya Grubu: Malayca, Endonezce, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malagasy
   2. Melanezya Grubu: Fijice, Nauruca, Kiribatice
   3. Mikronezya Grubu: Mariana Dili, Guamca
   4. Polinezya Grubu: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce
2. Formoza Dilleri

Güney Asya Dilleri Ailesi

1. Mon-Khmer Grubu: Kamboçça, Mon Dili, Khasi, Vietnamca, Mien Dili
2. Munda Grubu: Mundari, Santali, Go, Korku
3. Andaman Grubu: Andaman dilleri

Paleo-Asya Dilleri Ailesi

Çukçi, Koryak, Itelmen, Nivkh

Khoisan Dilleri

Hottentot Dili, San (Buşman lehçeleri)

Nijer-Kongo Dilleri Ailesi

1. Nijer Dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti
2. Delta Dilleri: Ififik
3. Bantu Dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi

Nil-Sahra Dilleri Ailesi

1. Sahra Dilleri: Songayca, Sara
2. Nil Dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka

Eskimo-Aleut Dilleri Ailesi

1. Aleut Dilleri: Unanganca (Aleutça)
2. Eskimo Dilleri:
   1. Yupik Dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe
   2. İnuit Dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi,Grönland İnuitçesi (Grönlandca)

Algonkian Dilleri Ailesi

Karaayak, Şeyen, Fox, Mikmak, Kri (Cree)

Irokua (Iroquois) Dilleri Ailesi

Mohawk, Çeroki (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

Muskogean Dilleri Ailesi

Çikasav, Çoktav, Krik (Creek), Seminole, Apalaçian

Dene-Yenisey dilleri

1. Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca
2. Na-Dene dilleri:
   1. Tlingitçe
   2. Eyak-Atabask dilleri:
      1. Eyakça
      2. Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca

Saliş Dilleri Ailesi

Düzkafa Dili, Saliş lehçeleri

Siyu (Sioux) Dilleri Ailesi

Lakota (Sioux), Omaha, Krov (Crow), Assiniboine

Uto-Aztek Dilleri Ailesi

Şoşone, Hopi, Pima, Havasu, Papago, Komançi, Ute, Tepehuan, Yaki, Tarahumara, Nahuatl, Huiçol

Mişe-Zoke Dilleri Ailesi

Mişe, Zoke

Oto-Mange Dilleri Ailesi

Otomi, Mazahua, Pame, Çinantek, Tlapanek, Mazatek, Zapotek, Mistek

Yuma-Koçimi Dilleri Ailesi

Yuma dilleri, Koçimi

Maya Dilleri Ailesi

Kakçikel, Çol, Kekçi, Çontal, Tzoltzil, Tzeltzal, Yukatek, Hüsnanimce

And-Ekvator Dilleri Ailesi

1. And Dilleri: Quechua, Aymara

Karib Dilleri Ailesi

Aravakça, Taino, Karib, Garifuna

Tupi-Guarani Dilleri Ailesi

Tupi, Guarani

Pano-Takana Dilleri Ailesi

Pano Dilleri, Takana Dilleri

Ge Dilleri Ailesi

Ge Dilleri, Kaingan

Hivaro (Jivaro) Dili

Hivaro

İzole diller

• Avrupa: Baskça
• Asya: Bruşaski, Aynuca
• Amerika: Haydaca, Zunice

Kaynakça

• Unilang Topluluğu
• İngilizce wikipedia - Language family