Cemal Gürsel

Cemal Gürsel
Cemal Gürsel
4. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Görev süresi 27 Mayıs 1960 - 28 Mart 1966
Yerine geldiği	Celal Bayar
Yerine gelen	Cevdet Sunay
Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
Görev süresi 27 Mayıs 1960 - 27 Ekim 1961
Yerine geldiği	Adnan Menderes
Yerine gelen	Emin Fahrettin Özdilek
TSK Kara Kuvvetleri Komutanı
Görev süresi 21 Ağustos 1958 - 2 Haziran 1960
Yerine geldiği	Mustafa Rüştü Erdelhun
Yerine gelen	Cevdet Sunay
Kişi bilgileri
Doğum	10 Haziran 1895[1] Erzurum, Osmanlı Devleti
Ölüm	14 Eylül 1966 (71 yaşında) Ankara, Türkiye Cumhuriyeti
Eş(leri)	Melahat Gürsel (1927-1966)
Mesleği	Politikacı, Asker
Dini	İslam
Askeri hizmeti
Bağlılığı	Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı İmparatorluğu
Branşı	Kara Kuvvetleri
Hizmet yılları	1910-1960
Rütbesi	Orgeneral
Çatışma/savaşları	Kurtuluş Savaşı Birinci Dünya Savaşı
Ödülleri	İstiklal Madalyası

Cemal Gürsel (10 Haziran 1895; Hınıs, Erzurum - 14 Eylül 1966, Ankara), Türk asker ve siyasetçi. 1960 Darbesi sonrası oluşturulan Milli Birlik Komitesi başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanıdır.

İlk yılları ve eğitimi

Kürt kökenli olan Cemal Gürsel,^[2] asker bir babanın 5 çocuğundan (Kemal, Celal, Cemile ve Sırrı) ikincisiydi. İlk öğrenime Ordu ilinden sonra Erzincan'da devam eden Gürsel, orta eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul Kuleli Askerî Lisesi'ne askeri öğrenci olarak girdi. Kuleli'de son sınıf öğrencisiyken Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine 16 Ekim 1914'de askeri eğitimine ara verdi ve 4. Kolordu'da subay olarak göreve başladı.

1 Eylül 1922'de yüzbaşılığa yükselen Gürsel, bir yıl Harp Okulu'nda eğitim aldı. 1 Ekim 1926'da Harp Akademisi'ne başladı ve 1 Eylül 1929'da kurmay subay olarak Akademi'den mezun oldu. Gürsel, 27 Ocak 1927 tarihinde Melahat Hanım ile evlendi ve bu evlilikten Özdemir (1928-9 Eylül 1995) adını verdikleri bir oğlu oldu.Gürsel çiftinin Hatice Ergün adlı bir evlatlıkları da bulunmaktaydı. ^[3] Oğlu Özdemir Gürsel'den ise Melkan ve Özdem adında iki torun sahibiydi. Babası Osmanlı subayı, Abidin, dedesi İbrahim (1820-1895) ve büyükdedesi Hacı Ahmet'dir (1790 - 1860).

Askerlik kariyeri

Orgeneral Cemal Gürsel

Gürsel, birlik komutanlıkları ve karargâh görevlerinde 45 yıl süren askerlik hizmetinde bulundu.

Gürsel, aktif askerlik görevine Çanakkale Savaşı'na katılarak başladı. 45 yıl süren askerlik kariyerinde, Kara Kuvvetler Komutanlığı'na bağlı çeşitli birliklerde komutanlık ve karargah görevlerinde hizmet verdi. Askeri ögrencilik yıllarından itibaren, popülerliği ve kendisine duyulan sevgi nedeniyle arkadaşlarınca "Aga" lakabı verildi ve vefatına kadar hep Cemal Aga olarak bilindi.

Katıldığı savaşlar

Gürsel, Çanakkale, Filistin, Suriye ve Kurtuluş savaşlarında yer aldı.

1914 ve 1917 yılları arası topçu teğmen olarak Çanakkale'de 1. Topçu Alayı'nın 1. Bataryası'nda savaştı. Çanakkale Savaşı sonrası, 1 Eylül 1917'de 41. Tümen Obüs Bataryası Komutanlığı'na atanarak Filistin Cephesine gönderildi. Filistin ve Suriye cephesindeki bütün savaşlarda 41. Alay'ın 5. Bağımsız Batarya olarak görev aldı. İngilizlere Gazze cephesinde 19 Eylül 1919'da esir düşerek Mısır'da iki yıl esir kaldı. 6 Ekim 1920'de serbest kalınca İstanbul'a dönüp, Erzurum Kongresi'ni izleyen günlerde Anadolu'ya geçerek, Kurtuluş Savaşı'nın batı cephesindeki bütün savaşlara katıldı.

Aldığı ödüller

1. Tümen'de üstün başarı ile verdiği hizmetleri için kıdem zammı ile taltif edildi. Büyük Taarruz'da fiilen görev başında muharebede bulunarak Harb Madalyası ve İstiklal Madalyası ile taltif edildi.

27 Mayıs 1960 Darbesi

Millî Birlik Komitesi üyeleri ve Cemal Gürsel

27 Mayıs Darbesi öncesinde Kara Kuvvetleri Komutanı olan Gürsel; 2 Mayıs 1960'da ziyareti sırasında sohbet ettiği Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e ve dolayısıyla hükümete kişisel görüşlerini belirterek Cumhurbaşkanı Celâl Bayar'ın istifasını istediği tarihi bir mektubu 3 Mayıs 1960'ta yazdı.Bu mektubunda Başbakan Adnan Menderes'in halk tarafından çok sevildiğini belirterek Bayar yerine Cumhurbaşkanlığına getirilmesini önerdi. Gürsel emekliliğe sevkedildi ve zorunlu izinle İzmir'e gitti.

Silahlı Kuvvetlerin tüm kademelerine iletilen ve ordunun mutlaka siyasetten uzak kalmasını tavsiye eden veda mektubunda Gürsel'in ifadeleri: "Ordunun ve taşıdığınız üniformanın şerefini daima yüksek tutunuz. Şu sırada memlekette esen hırslı politika havasının zararlı tesirlerinden kendinizi korumasını biliniz. Ne pahasına olursa olsun politikadan katiyyen uzak kalınız. Bu, sizlerin şerefi, ordunun kudreti ve memleketin kaderi için ehemmiyeti haizdir." idi.

27 Mayıs 1960'ta albay ve daha alt kademedeki subaylarca gerçekleştirilen [ Cumhurbaşkanlığı dönemi

	"Cemal Gürsel'in yayınladığı plağından kendi ses kaydı" Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in 1963 yılında yayınladığı plaktan alınmıştır.'dir.
Dinlemekte sorun yaşıyorsanız medya yardımı sayfasına bakınız.

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine 1961'de kabulünü sağladı.

Meclis'te çoğunluğa sahip iktidar partisinin her istediğini kontrolsüz yapabilme zihniyetini politikadan uzaklaştırmak için, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile verilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere demokrasinin "emniyet supabı" olarak görülen Anayasa Mahkemesini, Cemal Gürsel, 25 Nisan 1962 tarihinde Ankara'da ilk defa yürürlüğe soktu. Kutsal Emanetler, Topkapı Sarayı muhafaza depolarindan ilk olarak, 31 Ağustos 1962 tarihinde modern müzecilik anlayışına uygun bir şekilde Türk halkına ve dünyaya sergilenmeye başlandı. Kendisinin direktifi ile "Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun" 22 Haziran 1965 de kabûl edilmiş ve Diyanet İşleri Başkanlığı'na yeni bir yapı kazandırılmıştır.

ABD ile SSCB arasındaki Küba Füze Krizinde, batı tarafında Türkiye'nin komünizme karşı koruyuculuk görevini yürüttü.

İngiltere kraliçesi II. Elizabeth ve ABD başkan yardımcısı Lyndon B. Johnson'u konuk etti. İngiltere askeri uçaklarının Türk hava sahasını Kuveyt'i tehdit eden Irak'a karşı kullanması için izin çıkardı. Avrupalı liderlerle olan yakın diplomatik ilişkileri sayesinde, Avrupa Birliği 1963 Ankara Anlaşmasını ve bir yıl sonrada Assosiye Üyelik konumuna Türkiyenin ulaşmasını sağladı. Kibrisdaki Türklere uygulanan mezalim ve katliamin devami üzerine, 7 Ağustos 1964 de, Türk Hava Kuvvetlerine bağlı jetler, Kıbrıs üzerinde ihtar uçuşu yaptı. Kıbrıs’ta Rumlar saldırılarını ve katliamlarını artırınca, Baskomutan ve Cumhurbaskani Cemal Gursel'in emriyle 8 Ağustos 1964 de askeri hedefler bombalamaya başlandı. Kore savaşından sonraki bu ilk Turk askeri harekati, Sovyetler Birliği Başkanı Nikita Kruşçef'in Basbakan'a mesaj göndererek itidal tavsiye etmesi üzerine, 10 Ağustos 1964'de tamamlandi.

O günkü şartlarda, İstanbul ve Ankara radyolarının dinlenemedigi Doğu Anadolu'da daha sonra bütün Doğu Anadolu'ya hitap edecek olan ilk radyo istasyonunun merkezi konumlu Erzurum'da kurulmasını sağladı ve açılış konuşmasında "Aziz Doğulu vatandaşlar; Sizleri yabancı radyoları dinlemekten kurtarmak için Erzurum’da bir radyo istasyonu tesis ettik. Ve bugün neşriyata başlıyoruz. Yabancı radyolardan çok defa fesat, fitne hatta zehir gelir. Erzurum radyosu sizleri bu kötülüklerden koruyacak, kendi temiz sözlerimizle milli meselelerimizi öğrenecek, güzel seslerimizle şarkılarımızı dinleyeceğiz. Erzurum radyosu, doğu illeri ve yurdumuz için mutlu olsun. Bu vesileyle, tüm doğulu vatandaşlarıma sevgi ve saygı hislerimi ifade ederim.” ifadelerini kullandı. Daha sonra Turkiye Radyo ve Televizyon devlet kurumu'nu baskent Ankara'da organize ederek, televizyon hizmetlerinin yurda ilk kez getirilmesini sagladi.

Cemal Gursel Türkiye tarihinde ilk kez planlı ekonomiye geçiş, Devlet Planlama Teşkilatı ve Devlet İstatistik Enistütüsü kuruluşu, 5 yıllık kalkınma planları, sendikalar, grev ve toplu sözleşme yasalarının çıkarılması, Ortak Pazar üyeliği, SSCB ile iyi ilişkiler kurulması, Kıbrıs'a garantör ülkeler tarafından müdahalesi, Cumhuriyet öncesi Erzurum ve Doğu Anadolu'da işgalcilerle işbirlikçi, isyancı azınlıklarca katledilen 250.000 sivil Türk halkının anıtsal temsili konusunda ulusal ve tarihsel önderlik niteliğinde çalışmalar yaptı. Milli İstihbarat Teşkilatı Kuruluşu yasası ve düzenlemesi, Milli Güvenlik Kurulu'nun başlangıç ve geliştirilmesi, Türk ordusunun modernizasyonu, İran, Pakistan ile birlikte bölgesel kalkınma organizasyonunun kurulmasi, Avrupa ve Orta Asya memleketlerini bağlayan mikrodalga radyo iletişim ağı kurulması, Güneydoğu Anadolu'nun kalkınma ve geliştirilmesi planları, Basın Yayın Yüksek okulunun ilk kuruluşu, Turizm Bakanlığı'nın kurulması da yine kendisinin Türkiye Cumhuriyetine olan katkılarıdır. Ayetullah Humeyni ve Mustafa Barzani'ye Türkiye'ye sığınma izni ve korunma verdi. Sinema ve gorsel sanatlara duydugu ilgi ve verdigi destek ile ülkenin batida turistik amaclarla kitlelere tanitilabilmesi fikri, Ingiliz yazar Eric Antler'in romani'nin Paris ve İstanbul'da cekilen, Peter Ustinov'un oynadigi "Topkapı" isimli populer filme basariyla uygulanmasi ile birlestirildi. Ayni baglamda, Turizm'de Turkiye'nin dis propagandasina yardim amaciyla, ABD baskani John F Kennedy'nin en sevdigi kitaplardan olan Ian Fleming'in "Rusya'dan Sevgilerle" (James Bond, From Russia with Love)romaninin Istanbul'da 1962-63 yillarinda filme cekilmesinde onculuk etti. Cumhurbaskani onayina sunulan yasa tekliflerini bir kez daha Meclis’te gorusulmek uzere geri gonderme uygulamasini 1963’de baslatti. Milletvekili gazeteci Cihat Baban, Politika Galerisi isimli kitabinda Cemal Gürsel’in kendisine “Eğer Süleyman Demirel Adalet Partisi’nin başına geçebilirse bütün dertleri hallederiz. Aydın adam, yobazlığa yüz vermez. Benim gözüm de arkada kalmaz. O başkan olsun diye ben çok çalışıyorum. Bir muvaffak olursam rahat edeceğim..” dedigini iddia eder. Toplumda gorme kaybi ve korlugun onlenmesi icin hayir yardimi amacini guden uluslararasi Lion’s kulubu’nun Turkiye'de hizmete girmesi (1963), Türkiye Radyo ve Televizyon (TRT) kurumu’nun baslangici (1964), ilk milli nufus kontrol planlama calismalari (1965), ulkede ilk bilgisayar kullanimi, demir celik uretimi gelismesi (AET demir celik birligi dogrultusunda), petrol boru hatti inşasi Cemal Gürsel’in idaresi altinda gerceklesti.

Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Genelkurmay Başkanı Gen. Rüştü Erdelhun'a verilen hapis cezalarına af getirdi.

İlk Devlet Araştırma Kütüphanesi ve hükümete yol göstericilik görevini yasayla verdiği Türkiye Bilimsel Teknik Araştırma Kurumunu kurdu.

Ordunun binek otomobil ihtiyacını karşılamak amacı da güden, ilk yerli ve seri üretimi hedefliyen Devrim (otomobil) projesini başlattı.

Cemal Gürsel devlet başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı görevlerini ve ilgili masraflarını devletten maaş almadan, emekli asker maaşıyla karşıladı (Kaynak: Cumhurbaşkanlığı bordro kayıtları).

1966 yılında başlayan rahatsızlığının sürmesi, yurt dışında (ABD) tedaviye rağmen ağırlaşarak komaya dönmesi ve görevini engellemesi üzerine, Anayasa uyarınca Cumhurbaşkanlığı görevi 28 Mart 1966'da TBMM tarafından sona erdirildi. 14 Eylül 1966 günü vefat etti. Geriye hiçbir vasiyet ve kendisi ile ilgili dilek bırakmadı. Anıtkabir devrim şehitleri bölümünde toprağa verildi ve sonradan devlet mezarlığına nakledildi.

Yorumlar

Genelde, mütevazı ve gösterişsiz bir idareci sıfatıyla ün kazandı ve en büyük önemi, iyi eğitilmiş bir Türk gençliği ile çok ve dürüst çalışan bir halk önceliğine vermeye çalıştı.^{[kaynak belirtilmeli]}

"General Gürsel, modern Türkiye’nin Ata’sı olan Mustafa Kemal Atatürk’e benzer bir şekilde, ikinci Türkiye Cumhuriyeti’nin babası olarak tarif edilebilir. Derin bir bölünme zamanında Gürsel, kendisini milli bütünlüğün bir sembolü olarak gören Türk Milleti’nin saygı ve sevgisini kazanıp devam ettirdi. Vefat ettiğinde, ulusun güven duyulan babası kimliğine sahipti." (Vefatı üzerine tüm Türk gazetelerinde yayınlananan baş sağlığı mesajıdır.) Prof. Bernard Lewis, 15 Eylül 1966

Ölümünden sonra o dönemin Yargıtay Başkanı İmran Öktem'in 1967-1968 Adli Yıl Açılış Konuşmasınde Onun hakkındaki düşünceleri şu şekildeydi: Zeki, şefkatli, sağ duyusu kuvvetli, kararların­da isabetli, olduğu gibi görünmesini, gösterişten uzak kalmasını seven, sa­delik içinde büyük olan, büyüklüğünü belli etmek için bir ceht ve gayret gös­termek lüzumu duymayan, Atatürk Devrimleri'ne bağlı, devrimleri korumayı amaç edinmiş, gericiliğin amansız düşmanı, milletine daha çok ve dürüst çalışmayı daima tavsiye eden Cemal Gürsel, büyük mümtaz vasıflariyle ve büyük devrim ve Devlet adamı olarak Türk Tarihi'nde müstesna bir yer almıştır. Olağanüstü devrim idaresinin Anayasa kuruluşlarına arızasız olarak intikalinde ve demokrasinin yerleşmesinde Cemal Gürsel'in büyük etkisi olmuştur. Bunu sağlamak için geceli gündüzlü çalışmış, sağlığını ve hayatını yitirmiştir. Devrimci Türk Milleti sana minnettardır.

Erzurum 2011 Üniversitelerarası Kış Oyunları açılış ve kapanış törenlerinin Cemal Gürsel Stadyumu’nda yapılması planlanmaktadır.

Ismi, cesitli okullar, caddeler ve silahli kuvvetler karargah binalarina verilmistir. 2008 yılında gösterime giren "Devrim Arabaları" filminde Sait Genay tarafından canlandırılmıştır.^[4]

Kronoloji

1895, Erzurum'da dünyaya geldi.

1914, 16 Ekim'de subay olarak 4. Kolordu Komutanlığı emrine verildi.

1915, 12 Temmuz Asteğmen oldu.

1915, 1 Eylül Teğmen oldu.

1917, 1 Eylül 41. Tümen Obüs Bataryası Komutanlığına atanarak Filistin Cephesine gönderildi.

1918, 19 Eylül İngilizlere esir düşerek iki yıl Mısır'da esir kampında kaldı.

1920, 6 Ekim serbest bırakıldı ve İstanbul'a dönüşte Üsteğmenliğe yükseltildi ve İstiklal Savaşı'na katıldı.

1922, 1 Eylül Yüzbaşı oldu.

1926, 1 Ekim Harp Akademisi'ne başladı.

1929, 1 Eylül Harp Akademisi'nden mezun oldu.

1931, 30 Ağustos Binbaşı oldu.

1936, 30 Ağustos Yarbay oldu.

1940, 30 Ağustos Albay oldu.

1946, 30 Ağustos Tuğgeneral oldu ve 15. Tümen Tugay Komutanlığına atandı.

1948, 30 Ağustos 2. Kolordu Komutanlığı Kurmay Başkanı iken Tümgeneral oldu.

1950, 28 Haziran 12. Tümen Komutanlığına getirildi.

1953, 30 Ağustos İzmir 2. Yurtiçi Bölge Komutanı oldu.

1957, 30 Ağustos Orgeneralliğe yükseltilerek 3. Ordu Komutanı oldu.

1958, 21 Ağustos Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı.

1960, 2 Mayıs Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e veda etti.

1960, 3 Mayıs Menderes hükümetinin Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e tarihe geçen mektubunu yazdı. Erken emekliye sevkedildi ve zorunlu izinle İzmir'e gitti.

1960, 27 Mayıs TSK'nın ülke yönetimine el koymasıyla aynı gün Milli Birlik Komitesinin Başkanlığına getirildi (24. Hükümet - 1. Milli Birlik Komitesi Hükümeti 27 Mayıs 1960 - 5 Ocak 1961)

1960, 28 Mayıs Devlet ve Hükümet Başkanlığı, TSK Başkomutanlığı ve Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı (30 Mayıs - 9 Haziran 1960) yetkilerini üstlenerek 24. Hükümeti kurdu. (1. Milli Birlik Komitesi Hükümeti)

1961, 5 Ocak Hükümeti yenileyerek 25. Hükümeti kurdu (2. MBK Hükümeti)

1961, 26 Ekim halk oylaması kabul edilen Anayasa sonucu kurulan Meclis tarafindan Cumhurbaşkanı secildi.

1963, Ekim Cumhuriyet'in 40. kuruluş yıldönümü nedeniyle Atatürk, İnönü, Kennedy ve kendisinin konuşmalarını içeren bir kutlama plağı yayınlattı.

1966, 31 Ocak Beyin Kanaması geçirdi.

1966, 2 Şubat tedavi için ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'un özel uçağıyla ABD'ye götürüldü.

1966, 9 Şubat komaya girdi.

1966, 24 Mart Bakanlar Kurulu toplanarak Gürsel'in Türkiye'ye getirilmesine karar verdi.

1966, 26 Mart Türkiye'ye getirilerek, Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ne kaldırıldı.

1966, 26 Mart 38 kişilik Müşterek Sağlık Kurulu, Gürsel'in cumhurbaşkanlığı görevine devam edemeyeceğini belirten bir rapor hazırlayarak Başbakanlığa sundu.

1966, 28 Mart anayasa uyarınca cumhurbaşkanlığı görevi TBMM kararıyla sona erdirildi.

1966, 16 Eylül sabaha karşı (06.45) vefat etti.

Çoklu ortam kaynakları

• http://en.wikipedia.org/madde/Image:CemalGursel1963.ogg Cemal Gürsel'in Kemal Atatürk hakkında ses kaydı, 10 Kasim 1963
• http://en.wikipedia.org/madde/Image:CemalGursel1963_text.pdf Cemal Gürsel'in Atatürk hakkındaki konuşmasının metni
• http://en.wikipedia.org/madde/Image:JFKennedy_November1963.ogg ABD Başkanı John F. Kennedy'nin Kemal Atatürk üzerine sesli mesajı, 1963
• http://tr.wikisource.org/madde/Resim:InTurkish_Kennedy.ogg Türkçe ses olarak John F. Kennedy'nin Kemal Atatürk konuşmasının tercümesi, 1963
• http://en.wikipedia.org/madde/Image:JFKennedy1963_text.pdf Baskan John F. Kennedy'nin Atatürk mesajının metni
• http://en.wikipedia.org/madde/Image:IsmetInonu1963.ogg İsmet İnönü'dem Kemal Atatürk sesli mesajı, 1963
• http://en.wikipedia.org/madde/Image:IsmetInonu1963_text.pdf İsmet İnönü'den Atatürk mesajının metni

Kaynakça

Vikikaynak'ta bu konuyla ilgili metin bulabilirsiniz.
Cemal Gürsel'den Ethem Menderes'e mektup

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

   

VikiKaynak'ta Cemal Gürsel ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

   

Vikisöz'de Cemal Gürsel ile ilgili özlü sözler bulunmaktadır.

• Cemal Gursel'in askeri orgutlenmeden haberdar oldugu icin mecbur kaldigi endiseli vatanseverlik girisimi mektubuna yol acan ortam
• Cemal Gursel Kralice II.Elizabeth'in Ankara'ya ilk ziyaretinde , 1961
• Annesi ile ilgili Cemal Gürsel'in ÜNYE'den ilkokul cagı hatirası
• Detaylı İngilizce Biyografisi ve Resimleri
• Anadolu Ajansi albumundeki Cemal Gürsel fotograflari 1960-1965
• Cemal Gürsel'in Savunma Bakanı'na mektubu - Devlet Arşivleri Orijinali
• Adnan Menderes'in Cumhurbaşkanlığını istediğine dair haber
• Gürsel hakkında verilen sağlık raporu ve ilgili tarihler
• Anayasa Mahkemesi felsefesi ve tarihcesi
• Turkiye Cumhuriyeti 1960-62
• Turkiye Cumhuriyeti 1963-66
• 1967 Adalet yılı açılış konuşmasında Cemal Gursel
• Film "Devrim Arabalari"
• Hakkindaki Cumhurbaskanligi video ve fotograflari
• LIFE dergisindeki resimleri
• [1]

g · t · d Türkiye cumhurbaşkanları Mustafa Kemal Atatürk · İsmet İnönü · Celâl Bayar · Cemal Gürsel · Cevdet Sunay · Fahri Korutürk · Kenan Evren · Turgut Özal · Süleyman Demirel · Ahmet Necdet Sezer · Abdullah Gül